Tramwajowe prototypy wczoraj i dziś

W historii polskich tramwajów istniało wiele typów tramwajów, które powstały zaledwie w jednym egzemplarzu. Były to prototypy, które z różnych względów nie doczekały się produkcji seryjnej. Część takich pojazdów okazała się bardziej udana i była eksploatowana przez wiele lat, inne zaś wycofano po kilku latach użytkowania. Szczególnie w ciągu ostatnich kilkunastu lat, wraz z gwałtownym rozwojem technologii, wyprodukowano wiele eksperymentalnych pojazdów, których produkcji nie kontynuowano. powstało Dziś przyglądamy się wybranym modelom prototypowych tramwajów eksploatowanych polskich miastach na przestrzeni lat. Konstal 4Nj – 1957 rok Ten wyjątkowy wagon z rodziny 4N był pojazdem wyjątkowym wśród innych odmian tego typu tramwajów. Przede wszystkim dlatego, że wyprodukowano go jako jednostronny i jednokierunkowy. Dotychczas zarówno wagony N jak i 4 N były pojazdami dwustronnymi i dwukierunkowymi. Dzięki takiej konstrukcji wagon 4Nj wyposażono w większą ilość miejsc siedzących z lewej strony pojazdu, a także trzyosobową ławkę na samym końcu pudła. Ponadto w środku znalazło się wydzielone miejsce dla konduktora. Na produkcję seryjną jednak nie zdecydowano się. Przedsiębiorstwa w poszczególnych miastach zdecydowały się za to na przebudowę istniejących już wagonów N i 4N upodabniając je do omawianego tramwaju 4Nj. Sam prototyp był eksploatowany najpierw w Warszawie, a później w Szczecinie, skąd powrócił ponownie do stolicy w 1996 roku. Wagon przetrwał do dziś i wzbogaca kolekcję czynnego, zabytkowego taboru Tramwajów Warszawskich. HCP/Konstal 105N/2 – 1995 rok Przebudowa dwóch wagonów typu 105 była próbą stworzenia pierwszego polskiego, powojennego tramwaju niskopodłogowego. Efektem przebudowy, której podjął się zakład HCP z Poznania był trójczłonowy, przegubowy tramwaj z niskopodłogową wstawką w środkowym członie. Tramwaj zyskał nowe ponadto pulpity sterownicze, uchylne okna, automatycznie opuszczany pantograf, zaaranżowane w przestrzeni niskopodłogowej stanowiska dla niepełnosprawnych wyposażone w pasy bezwładnościowe. Wagon trafił do MPK Poznań z myślą o otwartej w 1997 roku trasy Poznańskiego Szybkiego Tramwaju. Prototypowy wagon nie miał jednak szczęścia. Był to pojazd cechujący się bardzo wysoką awaryjnością i większość okresu eksploatacji spędził na torach odstawczych. W związku z powyższym faktem, a także wobec pojawiających się kolejnych, znacznie nowocześniejszych konstrukcji, projekt przebudowy wagonów 105N na niskopodłogowe nie doczekał się kontynuacji. Jedyny istniejący wagon o nadanym przez MPK Poznań numerze 400 został trwale odstawiony już około 2007 roku, zaś w 2010 roku skreślono go z ilostanu MPK. W sierpniu 2011 roku tramwaj został zezłomowany. Dziś produkowane są stosunkowo podobne konstrukcyjnie, lecz całkowicie nowe i wyposażone w znacznie nowocześniejsze rozwiązania tramwaje Moderus Beta, które powstają w fabryce firmy Modertrans. Konstal 105N/2 /Fot.Radomil/CC BY SA 3.0 Konstal 112N – 1995 rok Jeszcze w tym samym roku postał projekt znacznie nowocześniejszego tramwaju względem eksperymentalnego wagonu 105N/2. Był to zbudowany przez Konstal tramwaj 112N. O tym modelu oraz o jego rozwinięciu, czyli tramwajach 114Na pisaliśmy już na łamach serwisu zbiorowy.info, dlatego do szczegółowego zapoznania się z tą konstrukcją zapraszamy tutaj Konstal 112N /Fot.
Janusz Jakubowski/ CC BY 2.0 Konstal 116N – 1998 rok Kolejnym prototypowym tramwajem z zakładu Konstal był 116N, dostarczony Tramwajom Warszawskim w 1998 roku. Pojazd stanowił znaczące rozwinięcie konstrukcji 112N. Tramwaj przede wszystkim znacznie wydłużono, poprzez dodanie środkowego, trzeciego członu, a także znacząco zwiększono udział niskiej podłogi, która objęła cały człon środkowy oraz około połowy członów skrajnych. Łączny udział niskiej podłogi wyniósł około 61% długości pojazdu. Wagon wyposażono w stanowiska dla osób niepełnosprawnych, a także pochylnię ułatwiającą wjazd wózkom inwalidzkim. W latach 2005 - 2008 tramwaj był wyposażony także w dodatkowe baterie, dzięki którym mógł on poruszać się bez korzystania z sieci trakcyjnej. Nie wyprodukowano drugiego takiego samego tramwaju. Kolejne 2 pojazdy stanowiły już podtyp 116Na i znacząco różniły od tramwaju 116N zastosowanym napędem. Wagon 116N to ostatni pojazd wyposażony fabrycznie w silniki prądu stałego z tyrystorowym sterowaniem rozruchem. Następne tramwaje wyposażano już w silniki prądu przemiennego. Omawiany egzemplarz kursuje po Warszawie do dziś. Można spotkać go na liniach obsługiwanych przez zajezdnię R-2 Praga. FPS 118N Puma – 2007 rok Tramwaj 118N Puma był kolejną próbą stworzenia niskopodłogowego tramwaju przez dawne zakłady HCP. Poprzedni projekt tramwaju 105N/2 okazał się nietrafiony. W 2007 roku powstał jednak całkiem nowy pojazd o całkowicie innej konstrukcji - 118N Puma. Pojazd zbudowano jako trójczłonowy, częściowo niskopodłogowy. Jej udział wyniósł 67% w długości całego pojazdu. Tramwaj osadzono na czterech wózkach. Wejście zapewniało pięcioro równomiernie rozłożonych drzwi, przy czym skrajne były jednopłatowe, zaś pozostałe – dwupłatowe. Puma powstała między innymi z myślą o przetargu na nowe tramwaje dla Warszawy. Pod koniec 2007 roku tramwaj uzyskał homologację. Wobec niepowodzenia w przetargach żaden tramwaj tego typu nie został zamówiony. Istniejący prototyp wypożyczyło na okres 4 lat MPK Poznań. Podczas eksploatacji okazało się, że tramwaj jest wysoce awaryjny. Z tego powodu po zakończeniu dzierżawy MPK nie zdecydowało się na dalsze wypożyczenie Pumy, wskutek czego powróciła ona do producenta. Obecnie losy tego tramwaju niestety nie są oficjalnie znane. FPS 118N PUMA Newag Nevelo 126N - 2012 rok Na przełomie 2009 i 2010 roku swoich sił w produkcji tramwajów postanowił spróbować nowosądecki Newag, znany m.in. z produkcji kolejowych elektrycznych zespołów trakcyjnych rodziny Impuls. Jest to pojazd trzyczłonowy, przegubowy, osadzony na czterech skrętnych wózkach, w pełni niskopodłogowy. Tramwaj jest jednostronny i jednokierunkowy. Siedmioro drzwi zapewnia szybką wymianę pasażerską na przystankach. Skrajne drzwi są jednoskrzydłowe, zaś pozostałe – dwuskrzydłowe. Niestety, dotychczas Newag nie wygrał żadnego przetargu na dostawy nowych tramwajów niskopodłogowych, przez co powstał tylko jeden prototypowy egzemplarz. Od 2013 roku jest z powodzeniem eksploatowany przez MPK Kraków. Kursuje na liniach obsługiwanych przez zajezdnię Podgórze. Nevelo /Fot.Qazpoi579/CC BY-SA 3.0 Moderus Gamma LF01AC – 2016 rok Prace nad swoim pierwszym całkowicie niskopodłogowym tramwajem rozpoczęła poznańska firma Modertrans. Pojazd udało się zbudować pod koniec listopada 2016 roku. Powstały tramwaj jest pięcioczłonowy, osadzony na trzech sztywnych wózkach, wyposażony w sześcioro drzwi. Ciekawostką są same drzwi, które wyposażono w otaczające je ramki mające na celu podświetlanie drzwi na zielono w trakcie otwierania oraz na czerwono w trakcie zamykania drzwi. Ponadto pojazd wyposażono w ładowarki USB, małą lodówkę dla motorniczego, a także nastawnik jazdy zintegrowany z fotelem motorniczego. Pomalowany został w efektowny, metaliczny, niebieski kolor. Prototyp w 2017 roku rozpoczął testy w MPK Poznań. We wrześniu 2017 roku tramwaj był prezentowany na targach TRAKO w Gdańsku. Po targach pojazd wypożyczyły celem testów Gdańskie Autobusy i Tramwaje. Kursował początkowo na linii nr 9 łączącej Strzyżę z Przeróbką, a następnie na linii nr 6, łączącej Łostowice z Jelitkowem. Tramwaj początkowo miał zostać w Gdańsku do końca października. Ostatecznie testy wydłużono aż do połowy grudnia. W 2018 roku tramwaj wrócił ponownie do Poznania gdzie kursuje do dziś. Obsługuje głównie linię nr 16, łączącą położone na końcu trasy Poznańskiego Szybkiego tramwaju Osiedle Sobieskiego z Franowem. Jesienią ubiegłego roku do Poznania zaczęto dostarczać pierwsze z 50 kolejnych tramwajów Moderus Gamma LF02AC. Są to jednak zupełnie inne stylistycznie i technologicznie tramwaje niż opisany prototyp. Gamma na testach w Gdańsku /Fot.Artur Andrzej/CC BY-SA 4.0