Tramwaje 112N i 114Na – pierwsze polskie niskopodłogowce

Pod koniec lat 80. w Niemczech powstał pierwszy niskopodłogowy tramwaj typu GT6N. To wydarzenie stało się impulsem dla innych firm do opracowania własnych konstrukcji tramwajów przyjaznych dla osób o ograniczonych możliwościach poruszania się. Gdzie podobne konstrukcje pojawiły się w Polsce najwcześniej?

Konstal 112N w Tramwajach Warszawskich

Ówczesny krajowy monopolista w produkcji tramwajów – Konstal Chorzów również podjął w latach 90. próby skonstruowania tramwaju, który byłby przyjazny osobom mających ograniczone możliwości swobodnego poruszania się. Efektem działań w 1995 roku ukończono budowę prototypowego częściowo niskopodłogowego tramwaju oznaczonego jako 112N. Jest to pojazd dwuczłonowy, jednostronny i jednokierunkowy, którego udział niskiej podłogi w całej długości pojazdu wynosi około 24%. Owa niska część pojazdu została ulokowana w drugim członie pojazdu. Pojazd, którego człony połączone są przegubem nie był w Polsce seryjnie produkowany od czasu zakończenia produkcji tramwajów rodziny 102N. Z zewnątrz wyróżniał się w tamtych czasach dużą, panoramiczną szybą czołową, drzwiami odskokowo-wychylnymi, a także asymetrycznym, jednoramiennym odbierakiem prądu. Pojazd wyposażono w silniki prądu stałego oraz impulsowy rozruch, gwarantujący płynną jazdę. Tramwaj ma możliwość odzyskiwania energii elektrycznej podczas hamowania. Wnętrze, choć skromne, oprócz części niskopodłogowej wyróżniało się od innych pojazdów także tapicerowanymi siedzeniami, a także elektronicznym systemem informacji pasażerskiej firmy R&G.

Powstał tylko jeden taki pojazd, który został zakupiony przez Tramwaje Warszawskie w 1996 roku. Wagon przydzielono do zajezdni R-2 Praga i nadano mu numer taborowy 2014, który zmieniono w 1997 roku na obecny 3001. Wagon przeszedł w warsztatach Tramwajów Warszawskich dwukrotnie naprawę główną. Pierwsza miała miejsce w 2008 roku, zaś druga w 2017 roku. W ich trakcie m.in. odświeżano wnętrze, wymieniano siedzenia czy system informacji pasażerskiej. Wagon do dziś z powodzeniem obsługuje kursy na liniach obsługiwanych przez zakład R-2 Praga.

Konstal 114Na w GAiT

Chociaż powstał tylko jeden wagon 112N to konstrukcja doczekała się kontynuacji. Na zamówienie ZKM Gdańsk zaprojektowano i wyprodukowano trójczłonową wersję tego pojazdu, oznaczoną jako 114Na. Wyprodukowano w 1996 roku jedynie dwa egzemplarze, które do ruchu wprowadzono wiosną 1997 roku. W odróżnieniu od tramwaju 112N w wagonach 114Na część niskopodłogową ulokowano w środkowym członie. Z racji zwiększonej długości pojazdów udział niskiej podłogi wyniósł zaledwie około 13%, czyli blisko dwukrotnie mniej niż w wagonie 112N. Zaletą tych pojazdów jest jednak znacznie większa pojemność. Zastosowano inny niż w warszawskim wagonie rodzaj wandaloodpornych, tapicerowanych siedzeń. Łącznie tramwaj 114Na jest w stanie pomieścić 285 pasażerów, czyli więcej niż dwuwagonowy skład 105Na. Gdańskie wagony wyposażono w silniki prądu stałego i rozruch tyrystorowy. Z powodu dużej awaryjności, już w 2000 roku przeprowadzono przebudowę układu elektrycznego.

Oba wagony 114Na przydzielono do zajezdni Wrzeszcz i nadano im numery taborowe 1501 oraz 1502. W 2013 roku w poznańskim Modertransie przeprowadzono modernizację pojazdu 1501, polegającą m.in. na odświeżeniu wnętrza, wymianie foteli, zabudowie nowego systemu informacji pasażerskiej. Najbardziej widoczną zmianą była jednak wymiana okien na nowe, wklejane oraz wymiana przedniej i tylnej ściany pojazdu na nową, wykonaną z tworzyw sztucznych, przypominającą wyglądem te znane ze zmodernizowanych pojazdów N8C. w 2015 roku pojazdowi nadano patrona, którym została Stanisława Przybyszewska. Zgodnie z gdańska tradycją większość niskopodłogowych tramwajów otrzymało bowiem swojego patrona, który za życia związany był z Gdańskiem. Pojazd 1502 przechodził w latach 2009-2012 długotrwały remont siłami warsztatowymi w zajezdni Wrzeszcz. Jednak i on został skierowany do generalnego remontu w zakładzie Modertrans, który wykonano w latach 2016-2017. Zakres modernizacji był jednak mniejszy niż w przypadku wagonu 1501 z powodu planowanego w przyszłości zachowania go jako tramwaj historyczny. Zrezygnowano zatem z wymiany ścian czołowych, a także wymiany okien na wklejane. Odświeżono jednak między innymi malaturę i wnętrze, a także zainstalowano nowy system informacji pasażerskiej z bardzo dużym wyświetlaczem czołowym.

Po przeprowadzonych remontach pojazdy z powodzeniem wożą pasażerów gdańskiego transportu miejskiego. Przez wiele lat kursowały na linii nr 12, łączącej Zaspę z Siedlcami przez Oliwę i Wrzeszcz. Obecnie można je spotkać głównie w dni robocze podczas obsługi linii nr 5 łączącej Wrzeszcz i Oliwę z Nowym Portem oraz linii nr 9, łączącej Wrzeszcz z Centrum i Przeróbką. Sporadycznie można spotkać je na innych liniach, za wyjątkiem linii obsługujących Chełm, Łostowice i Piecki-Migowo, gdzie z przyczyn technicznych ich eksploatacja nie jest możliwa.