Pendolino w Polsce – krótka analiza flagowego pociągu

Kiedy pojawiły się plany wdrożenia pociągów dużych prędkości na polską sieć kolejową? Jak przebiegały kolejne przetargi? Jakie były skutki wprowadzenia ich do oferty przewoźnika?

Zobacz najnowszy materiał dotyczący pociągów Pendolino: Pendolino – pociąg premium PKP Intercity

Pierwszy przetarg
Pomysł na wprowadzenie pociągów dużych prędkości w Polsce pojawił się już w latach 90-tych XX wieku. 11 maja 1994 roku na Centralnej Magistrali Kolejowej pociąg testowy ETR460 Pendolino ustanowił rekord prędkości w Polsce – 250,1 km/h. W 1997 roku rozpisano przetarg na elektryczne zespoły trakcyjne przystosowane do jazdy z dużymi prędkościami i rozstrzygnięto go 20 lipca 1998 roku na korzyść firmy Fiat Ferroviaria, która właśnie zaoferowała jednostki ETR460. Przetarg dotyczył 16 składów z wychylnym pudłem, które poruszałyby się między Krakowem a Warszawą po Centralnej Magistrali Kolejowej. Jednak wskutek kontroli NIK, która wykazała znaczną ilość uchybień, stwierdzenie, że infrastruktura PKP jest niedostateczne na obsługę tego typu jednostek oraz niegospodarność przetarg został unieważniony.

Drugi przetarg
Do planów powrócono dopiero po 10 latach, kiedy w sierpniu 2008 roku rozpisano przetarg na 20 elektrycznych zespołów trakcyjnych z prędkością maksymalną 250 km/h. Jedyną ofertę złożyła firma Alstom i 30 maja 2011 podpisano kontrakty na dostawę 7-członowych pociągów Pendolino IV generacji. Składy miały być przeznaczone na zasilanie prądem stałym 3kV. ED250 – takie oznaczenie otrzymały od PKP InterCity, nie posiadają systemu wychylnego pudła. Wartość zamówienia wyniosła 2,64 miliarda złotych i również w tej cenie uwzględniono budowę zaplecza technicznego dedykowanego pod te pociągi w Warszawie.

Testy
12 sierpnia 2013 roku pierwszy pociąg Pendolino został zaprezentowany na dworcu Wrocław Główny, skąd został skierowany na tor doświadczalny Instytutu Kolejnictwa w Żmigrodzie. Następne testy wykonywano na odcinkach Warszawa – Konin oraz Nidzica – Olsztyn. Następnie skład skierowano na Centralną Magistralą Kolejową, gdzie rozpędzano go do dużych prędkości. 24 listopada 2013 pobito rekord prędkości – 293 km/h. Jest to największa prędkość uzyskana przez pociąg w Polsce, ale także największa prędkość uzyskana przez pociąg typu Pendolino w historii.

Dostawy
W 2013 roku dostarczono do Polski 4 pociągi. Ze względu na problemy z homologacją przedłużyła się dostawa kolejnych jednostek i dopiero we wrześniu 2014 otrzymały one homologację od Urzędu Transportu Kolejowego. Do końca listopada dostarczono już 17 pociągów. Ostatni skład odebrano już w 2015 roku w maju, po inauguracji połączeń z pasażerami. Ostatecznie za opóźnienia w dostawach PKP InterCity nałożyło karę na firmę Alstom w wysokości 48 milionów euro.

Oferta
14 grudnia 2014 roku pociągi Pendolino debiutowały na polskich torach w połączeniach pasażerskich. Spółka InterCity stworzyła nową kategorię w swojej ofercie – Express InterCity Premium. Ów kategoria jest obsługiwana tylko i wyłącznie pociągami ED250. Na początku Pendolino jeździło w relacjach: Gdynia Główna – Kraków Główny, Warszawa Wschodnia – Wrocław Główny oraz Warszawa Wschodnia – Katowice. Na większości tras pociąg uzyskiwał prędkość 160 km/h, jedynie na 78-kilometrowym odcinku Centralnej Magistrali Kolejowej rozpędzał się do 200 km/h, co jest największa prędkością w planowym ruchu pasażerskim w Polsce.

13 grudnia 2015 roku zwiększono ilość tras oraz przedłużono niektóre kursy pociągów EIP. Połączenie pociągami Pendolino zyskały takie miasta jak: Gliwice, Bielsko-Biała oraz Rzeszów. Już niespełna pół roku później dołożono do oferty połączenia z Kołobrzegiem przez Słupsk i Koszalin oraz z Jelenią Górą przez Wałbrzych.

Bilety
Przy wprowadzeniu nowej kategorii do oferty PKP InterCity ustaliło nową taryfę biletową. Za bilet w klasie 2 w cenie podstawowej na trasie Trójmiasto – Kraków/Katowice należy zapłacić 189 zł. Wprowadzono jednak promocyjne ceny, w tym „SuperPromo”, gdzie można zakupić taki bilet za 99 zł. Jednak ilość takich biletów jest mocno ograniczona. Dodatkowo, po wyczerpaniu ich puli są zniżki za kupno biletów odpowiednio wcześniej. Ulga w tym przypadku wynosi 30% lub 20%. Bilety na przejazd w 1 klasie na trasie Trójmiasto – Kraków/Katowice oscylują wokół 280 złotych. Bilety można zakupić w kasach, przez stronę intercity.pl lub przez aplikację mobilną Skycash. Natomiast w przypadku zakupu biletu u konduktora w pociągu naliczana jest kara w wysokości 650 złotych.

Kontrowersje
Wokół zakupu jednostek Pendolino przez PKP InterCity powstało wiele kontrowersji. Głównym zarzutem wobec spółki jest niegospodarność, ponieważ zapłacono kilka miliardów złotych na składy, które nie są w stanie rozwinąć swojej maksymalnej prędkości przez niewystarczające parametry infrastruktury. Obecnie można podróżować z prędkością 200 km/h zaledwie na odcinku o długości około 70 km, a przecież te pociągi mogą rozwinąć nawet 250 km/h. Kolejnym zarzutem jest wydanie pieniędzy zagranicznemu producentowi zamiast promowania polskich firm zajmujących się produkcją taboru kolejowego. Jednak w trakcie czynności przetargowych żaden polski producent nie miał w ofercie i nie był w stanie zaoferować pociągu o takich parametrach. Flagowy projekt bydgoskiej PESY – DART – rozwija prędkość 160 km/h.

Negatywną reakcję opinii publicznej wzbudził również fakt, że składy ED250 nie posiadają systemu wychylnego pudła. Zwracano uwagę, że nawet nazwa pociągu pochodzi właśnie od tego systemu (Pendolino (wł.) – wahadełko), ale również przez to nie będzie można wykorzystać dostatecznie infrastruktury. Przykładem była tutaj modernizacja magistrali kolejowej Warszawa – Gdańsk, która pochłonęła 10 miliardów złotych, która dostosowała infrastrukturę na prędkość 200km/h. Dla składów z wychylnym pudłem…

Ciekawostką jest również brak bezprzewodowego Internetu na pokładzie ED250 oraz brak wzmacniaczy sygnału GSM. Ma to wpływ na pogorszenie komfortu podróży, gdyż przez większość czasu w trakcie jazdy telefony komórkowe podróżnych nie mają zasięgu.

Usprawnienia
W połowie kwietnia 2016 roku wprowadzono w składach Pendolino strefę ciszy. Jest to jeden wagon, w którym obowiązuje zakaz rozmów przez telefon, głośnego słuchania muzyki, itd. Dzięki temu pasażerowie, którzy zażyczą sobie spokój w trakcie podróży na pewno go uzyskają.

Cały czas prowadzone są rozmowy w sprawie zamontowania systemu Wi-Fi na pokładzie. W chwili obecnej wiadomo, że planowo prace mają się odbyć na przełomie 2018/19.

Wypadki
Najpoważniejszy wypadek składu ED250 miał miejsce 7 kwietnia 2017 roku. Pociąg EIP relacji Wrocław Główny – Warszawa Wschodnia uderzył w ciężarówkę, która zablokowała przejazd kolejowo – drogowy w miejscowości Ozimek. Przejazd był kategorii C, to znaczy z sygnalizacją świetlną i dźwiękową bez rogatek. 18 osób zostało rannych, nikt nie zginął. Pierwszy człon pociągu został zniszczony, naprawa składu została wyceniona na 20 milionów złotych.

Kolejny groźny incydent miał miejsce 26 września 2017 roku. Autobus lotniskowy Kolei Mazowieckich wjechał na przejazd kolejowy w trakcie zamykania się rogatek. Kierowca pojazdu, który został zablokowany, nie zdecydował się jednak na wyłamanie jednej z rogatek i w akcie desperacji wybiegł z autobusu i zaczął machać do maszynisty pociągu próbując go zatrzymać. Niestety, doszło do zderzenia, ale szczęście w nieszczęściu nikomu nic się nie stało.

Podsumowanie
Pendolino jeździ na polskich torach już 3,5 roku. Wyliczono, że w trakcie pierwszego roku kursowania zajętość miejsc wyniosło około 51%. W maju 2015 roku przewieziono milionowego pasażera w kategorii EIP, a w październiku tego samego roku 3-milionowego. PKP InterCity uważa, że Pendolino odmieniło smutny wizerunek polskiej kolei i spowodowało wzrost liczby chętnych na skorzystanie z tego środka transportu. Z drugiej strony zarzuca się spółce, że przy wprowadzeniu kategorii EIP ograniczono ofertę innych, tańszych pociągów na tych samych trasach. Miałoby to na celu „zmuszenie” ludzi do zakupu droższych biletów na Pendolino.