Tramwaje N8C w Gdańsku

Gdańsk przez długi czas wstrzymywał się przed ratowaniem stanu swojej tramwajowej floty przez sprowadzanie używanych wagonów z Niemiec. W 2007 roku stan ten uległ zmianie i rozpoczęto zastępowanie wysłużonych składów 105Na używanymi tramwajami typu N8C sprowadzonymi z Dortmundu. Dziś po Gdańsku jeżdżą 62 tramwaje tego typu, stanowiąc najliczniejszą serię tramwajów we flocie Gdańskich Autobusów i Tramwajów.

Skąd wzięły się niemieckie tramwaje w Gdańsku?

Powodem zakupu przez ówczesny ZKM Gdańsk 46 wagonów N8C z Dortmundu była możliwość szybkiego pozyskania dużej liczby tramwajów w dobrym stanie technicznym za niewielką kwotę. Jeden wagon N8C kosztował bowiem około 40 tys. euro, czyli niecałe 180 tys. zł. Dortmund sprzedał te wagony tanio, gdyż wszystkie linie tramwajowe w mieście poruszały się już odcinkiem podziemnym, do czego wagony N8C nie były przystosowane.

 Zakupione przez Gdańsk tramwaje były wprawdzie bardziej komfortowe, znacznie nowocześniejsze i znacznie lepiej utrzymane od wysłużonych tramwajów 105Na, lecz mimo to nie spełniały wszystkich oczekiwań pasażerów. Przede wszystkim były całkowicie wysokopodłogowe, nieklimatyzowane i miały dość staroświecki wystrój wnętrza. W związku z tym ZKM postanowił zmodernizować swoje nowe nabytki. Prace wykonała firma Modertrans, dzięki którym tramwaj zyskał m.in. przebudowany na niskopodłogowy człon środkowy, nowe czoła, a także nowe fotele. Nie przeprowadzono jednak wówczas prac związanych z konserwacją napędu oraz instalacji elektrycznej. Łączny koszt zakupu i modernizacji jednego wagonu wyniósł około 550 tys. zł. Dla porównania koszt jednego współczesnego tramwaju niskopodłogowego wynosi około 7-8 mln zł. Dzięki tak dużej różnicy w cenie Gdańsk mógł znacznie przyspieszyć proces unowocześniania swojej floty i wycofywania najbardziej wyeksploatowanych tramwajów 105Na.

Czujniki zmierzchu i automatyczne lusterka – budowa N8C

Tramwaje typu N8C są krytykowane przed część pasażerów i miłośników, przede wszystkim za stosunkowo niską pojemność, brak klimatyzacji, a w ostatnich latach także wysoką awaryjność, będącą skutkiem zaniechania wymiany napędu i instalacji elektrycznej podczas modernizacji. Pewne rozwiązania techniczne tych pojazdów są do dziś niespotykane nawet w najnowszych gdańskich tramwajów Pesa Swing i Pesa Jazz Duo. Kursujące w Gdańsku egzemplarze wyprodukowano w latach 1978-1982.

Po modernizacji tramwaje N8C są tramwajami trzyczłonowymi, częściowo niskopodłogowymi, dwustronnymi i dwukierunkowymi. Każdy z nich ma pięcioro drzwi na jedną stronę, w tym ostatnie (patrząc w kierunku jazdy) są jednoskrzydłowe. Pozostałe są drzwiami dwuskrzydłowymi. Po modernizacji wagony mają 42 tapicerowane miejsca siedzące. Napęd stanowią silniki prądu stałego z rozruchem tyrystorowym, który jest energooszczędny w stosunku do rezystorowego rozruchu znanego z wagonów 105Na. Maksymalna prędkość tych tramwajów określono na 70 km/h.

Ciekawostkami technicznymi wagonów są przede wszystkim dodatkowe wysuwane stopnie wejściowe, wykorzystywane w celu ułatwienia wsiadania na przystankach dostępnych z poziomu jezdni. Doświadczenie pokazuje, że nie wszyscy motorniczowie korzystają jednak z tego rozwiązania, szczególnie ułatwiającego wsiadanie osobom starszym.  Inną ciekawostką jest fakt posiadania przez te tramwaje elektrycznie składanych lusterek dla motorniczego. Przykładowo w gdańskich tramwajach Pesa Swing prowadzący muszą ustawiać lusterka ręcznie.

Kolejną ciekawą funkcjonalnością wagonów N8C są czujniki zmierzchu, dzięki którym automatycznie załącza i wyłącza się oświetlenie wnętrza. Kiedy tramwaj wjeżdża do tunelu motorniczy nie musi pamiętać o włączaniu oświetlenia, gdyż pojazd robi to sam za niego. Po wyjeździe na powierzchnię gaśnie ono automatycznie. Taką funkcjonalność we flocie GAiT posiadają jeszcze tylko tramwaje NGT6. Próżno szukać takich rozwiązań w około 30 lat młodszych wagonach od Pesy.

Eksploatacja N8C w Gdańsku

Część tramwajów N8C przybyła do Gdańska z Dortmundu jeszcze przed modernizacją i w takim stanie była przez pewien czas eksploatowana. Jako pierwszy do grodu Neptuna przybył w 2007 wagon oznaczony w Dortmundzie numerem 140. Gdańska numeracja powstała poprzez dodanie przed dortmundzkim numerem cyfry 1. Zakres numeracji wagonów wyniósł zatem od 1107 do 1154 bez egzemplarzy 1130 i 1142, gdyż wagonów o dortmundzkich numerach 130 i 142 nie sprowadzono do Gdańska.  Jako niezmodernizowane po Gdańsku kursowały wagony 1140, 1133 (pierwsze egzemplarze testowe), 1108, 1110, 1114, 1125, 1137, 1138, 1139, 1141. Wagon 1137 jako jedyny nie nosił barw ZKM Gdańsk przed modernizacją. Pozostawiono na nim historyczne, brązowe malowanie z Dortmundu aż do czasu modernizacji. W stanie niezmodernizowanym tramwaje te eksploatowano do 2010 roku. Jako ostatni na modernizację do Modertransu pojechał wagon 1138.

W 2009 roku do miasta przybył pierwszy zmodernizowany tramwaj N8C-NF z niskopodłogową wstawką. Pojazd o numerze 1113, podobnie jak wszystkie poprzednie niezmodernizowane egzemplarze, skierowano do zajezdni Wrzeszcz. Początkowo obsługiwał przede wszystkim linię na Chełm. Wraz z dostawami kolejnych pojazdów zmodernizowane N8C zaczęły pojawiać się na wszystkich linach tramwajowych. W maju 2011 roku pierwsze dwa wagony o numerach 1107 i 1109 przeniesiono na stan zajezdni Nowy Port. Dotychczas, przez 23 lata, stacjonowały tam wyłącznie wagony z rodziny 105N. Ostatni zmodernizowany N8C dotarł do Gdańska w 2012 roku.

Kolejna dostawa z Kassel

Już w 2014 roku ówczesny ZKM Gdańsk dokupił kolejne 16 wagonów. Tym razem sprowadzono je z przedsiębiorstwa z Kassel, gdzie kursowały od 1981 roku. Przed przyjazdem do Gdańska wszystkie poddano modernizacji w zakładach Modertrans. Zasadniczą różnicą między wagonami z Dortmundu jest napęd innego producenta, nowocześniejszy System Informacji Pasażerskiej, a przede wszystkim zamontowana podczas modernizacji klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej. Jest to ważne udogodnienie dla pasażerów, choć w praktyce trudno jest trafić na tramwaj z poprawnie działającą instalacją.

Wagonom z Kassel przydzielono numery od 1161 do 1176. Wszystkie trafiły do zajezdni Wrzeszcz, gdzie są eksploatowane od 2015 roku.

Awarie dały się we znaki

Tramwaje z drugiej dostawy okazały się szczególnie awaryjne. Kilka lat temu w wyniku bardzo intensywnej eksploatacji połączonej z niską kulturą techniczną Gdańskich Autobusów i Tramwajów regularne awarie dotknęły też pojazdy z Dortmundu. Pojazdy tego typu potrafiły kilkukrotnie paraliżować ruch tramwajów w różnych częściach miasta, doprowadzając pasażerów do skrajnej irytacji. GAiT postanowił rozwiązać problem poprzez modernizację napędu i elektryki w wagonach. Prace te na terenie zajezdni Wrzeszcz wykonuje firma 4iB. Dwa tramwaje o numerach 1126 i 1138 przebudowano ponownie w 2018 roku w firmie Modertrans, gdzie trafiły po zalaniu podczas gigantycznej ulewy w lipcu 2016 roku. Te dwa egzemplarze są do dziś jedynymi wagonami N8C wyposażonymi w boczne wyświetlacze wewnętrzne, prezentujące wszystkie przystanki na trasie przejazdu.

Podczas kolejnej modernizacji oprócz nowych silników asynchronicznych otrzymują także ładowarki USB dla pasażerów, a także m.in. nowe oświetlenie wnętrza w technologii LED. Od 2019 roku trwa także proces wymiany skrajnie zużytej tapicerki foteli na nową, z herbami Gdańska.

Do maja 2020 roku drugą modernizację przeszła większość wagonów z Kassel, a także część wagonów z Dortmundu: 1113, 1117, 1123, 1126, 1131, 1136, 1138, 1148, 1151. Docelowo w ciągu kilku najbliższych lat podobną modernizację przejdą wszystkie tramwaje tego typu.

Eksploatacja N8C w Gdańsku dziś

Dziś po Gdańsku jeżdżą łącznie 62 tramwaje N8C. Stacjonują one zarówno w zajezdni Wrzeszcz jak i Nowy Port, będąc tym samym jedynym typem tramwajów stacjonującym w obu zajezdniach. Jako jedyne tramwaje w Gdańsku można je spotkać na każdej linii. Najłatwiej jest je spotkać na liniach obsługiwanych przez zajezdnię Nowy Port. Przykładowo linia nr 10, dojeżdżająca z Nowego Portu do krańcówki Brętowo PKM jest obsługiwana wyłącznie przez te pojazdy. Obsługują one także zdecydowaną większość zadań na liniach nr 3 i 7, a także wiele zadań na linii nr 5.

Część nowoporckich tramwajów jest oklejona w reklamy promujące miejskie instytucje lub organizowane przez miasto Gdańsk wydarzenia. Najdłużej eksponowaną reklamą jest reklama Lechii Gdańsk, naniesiona na wagon o numerze 1115. Tramwaj ten jako jedyny posiada zielone barwy, na które naniesiono stosowną okleinę. Pozostałe reklamy naklejane są na zakładowe barwy. W takim stanie tramwaj 1115 kursuje niemal od samego początku swojej eksploatacji w Gdańsku. Inną, ciekawą reklamę, nosi wagon 1122, który jest całkiem złoty. Jest to reklama Muzeum Narodowego w Gdańsku, z którą kursuje od 2017 roku.

Na liniach obsługiwanych przez zajezdnię Wrzeszcz są spotykane w mniejszej liczbie. Wyjątkiem są kończące się na krańcówkach pozbawionych pętli linie 9 i 12. Wraz z dostawami nowych wagonów Pesa Jazz jeździ ich tam coraz mniej. W weekendy zajezdnia Wrzeszcz wysyła na linie tylko pojedyncze egzemplarze N8C, podczas gdy zajezdnia Nowy Port w te dni wykorzystuje wyłącznie ten typ pojazdów. Poniżej prezentujemy przydział poszczególnych wagonów do zajezdni według stanu na maj 2020 roku.