Przemiany polityczno-gospodarcze przełomu lat 80. i 90. XX wieku spowodowały zmianę w segmencie produkcji tramwajów oraz zapotrzebowania przewoźników na nowe konstrukcje. Produkowana od kilku dekad rodzina wagonów 105N nie spełniała już oczekiwań pasażerów i eksploatujących je przedsiębiorstw, co skutkowało powstaniem wielu konstrukcji, które miały zastąpić dotychczasowe konstrukcje. Dzięki temu powstało wiele typów tramwajów, niektóre tylko w jednym egzemplarzu. Przestawiamy dziś wybrane prototypowe tramwaje, jakie pojawiły się na polskich sieciach tramwajowych po 1989 roku.
Konstal 105N/2 (115N)
Pierwszą w Polsce próbą zbudowania tramwaju częściowo niskopodłogowego była przebudowa dwóch tramwajów typu 105Na na zlecenie MPK Poznań. W jej wyniku w 1995 roku w zakładach Cegielskiego w Poznaniu powstał tramwaj 105N/2, znany też jako 115N. Był to pojazd trzyczłonowy, z częścią niskopodłogową w środkowym członie. Pojazd okazał się wysoce awaryjny i notował częste przestoje. Po raz ostatni na ulice Poznania wyjechał z pasażerami w 2006 roku. Po pięciu latach postoju na torach odstawczych przy ul. Budziszyńskiej tramwaj zezłomowano.
Konstal 112N
Zbudowany dla Tramwajów Warszawskich w 1995 roku tramwaj 112N jest pierwszą krajową, częściowo niskopodłogową konstrukcją, zbudowaną od podstaw. Chorzowski Konstal zbudował niespełna 20-metrowy, dwuczłonowy pojazd z częścią niskopodłogową, zlokalizowaną w drugim członie, naprzeciwko trzecich drzwi. Udział niskiej podłogi ogólnej długości pojazdu wyniósł 24%. Pojazd wyróżniał się w tamtym czasie zaokrągloną sylwetką. W tramwaju, zamiast klasycznego rozruchu oporowego, zastosowano nowocześniejszy, impulsowy układ rozruchowy. Tramwaj 112N do dziś z powodzeniem jest użytkowany przez Tramwaje Warszawskie i stacjonuje w zajezdni Wola. Rozwinięciem produkcji prototypu były dwa trzyczłonowe tramwaje 114Na, dostarczone do ówczesnego ZKM Gdańsk.
Konstal 116N, 116Na
Prototypowe tramwaje typu 116N i 116Na są kolejnymi pojazdami wyprodukowanymi dla Tramwajów Warszawskich. Wagony wyprodukowane w 1998 roku w Konstalu miały znacznie zwiększony udział niskiej podłogi względem poprzednika, czyli tramwaju 112N. Tym razem producent zbudował trzyczłonowe pojazdy, w których niska podłoga stanowiła aż około 61% długości. Powstał jeden tramwaj 116N z silnikami prądu stałego i rozruchem tyrystorowym oraz dwa tramwaje 116Na z nowymi, w polskich realiach, silnikami prądu przemiennego i rozruchem mikroporocesorowym. Wszystkie trzy wagony z powodzeniem do dziś kursują po Warszawie, a stacjonują w zajezdni Praga. W trakcie eksploatacji tramwaj 116N otrzymał nowe silniki prądu przemiennego. Na podstawie doświadczeń zebranych z eksploatacji prototypowych wagonów, w latach 1998-2000 wyprodukowano serię tramwajów 116Na/1.
FPS 118N Puma
Fabryka Pojazdów Szynowych z Poznania w 2007 roku wyprodukowała pierwszy w swojej historii tramwaj niskopodłogowy. Wagon typu 118N otrzymał roboczą nazwę Puma. Producent planował wejść dzięki niemu na rynek tramwajowy, co zakończyło się niepowodzeniem. Trzyczłonowy pojazd charakteryzował się pięcioma parami drzwi oraz 67% procentowym udziałem niskiej podłogi. Wyposażono go między innymi w fotokomórki w drzwiach oraz dużą, jak na tramwaj, liczbą miejsc siedzących. W 30-metrowym pojeździe zamontowano aż 80 foteli pasażerskich. Dla porównania Pesa Swing ma 40 stałych miejsc siedzących. Co ciekawe, tramwaju nie wyposażono w klimatyzację przestrzeni pasażerskiej.
Po uzyskaniu homologacji, dzięki porozumieniu producenta i MPK Poznań, tramwaj rozpoczął kursowanie z pasażerami po stolicy Wielkopolski. Eksploatacja trwała od 2008 do 2011 roku. Tramwaj okazał się dość awaryjny, dlatego ostatecznie wrócił do FPSu. Pod koniec 2020 roku tramwaj stał odstawiony w jednej z hal należących do producenta.
Solaris Tramino S100
W 2009 roku do grona producentów tramwajowych dołączył Solaris. W ciągu kilku lat pojazdy szynowe firmy znanej z produkcji autobusów pojawiły się w Poznaniu i Olsztynie, a także za granicą, np. w Lipsku. Zanim rozpoczęto seryjną produkcję, producent zbudował prototypowy egzemplarz Solaris Tramino S100. Jest to pojazd 5-członowy, całkowicie niskopodłogowy, wyposażony m.in. w klimatyzację i pulpit z możliwością regulacji wysokości. Po uzyskaniu homologacji, w 2011 roku, tramwaj rozpoczął kursowanie w MPK Poznań. Dzięki wygranemu przetargowi, Solaris rozpoczął seryjne dostawy zmodyfikowanego typu S105p do stolicy Wielkopolski. Prototyp S100 kursował z pasażerami do sierpnia 2018 roku. W 2020 roku zwrócono go do producenta, gdzie stoi pod gołym niebem do dziś. Na początku 2022 roku pojawiły się informację, że prototypowe Tramino zostanie zezłomowane.
Newag 126N Nevelo
W roku 2012 swoich sił w produkcji tramwajów spróbował nowosądecki Newag. Efektem jego prac jest tramwaj 126N Nevelo. Jest to trzyczłonowy, klimatyzowany, całkowicie niskopodłogowy pojazd, wyposażony w cztery wózki skrętne, ograniczające zużycie szyn. Tramwaj posiada 64 miejsca siedzące. Niestety, producentowi do dziś nie udało się zdobyć żadnego zamówienia pozwalającego na rozpoczęcie produkcji seryjnej. Sam prototyp jednak do dziś jest użytkowany przez MPK Kraków. Pojazd przydzielono do zajezdni Nowa Huta.
Moderus Gamma LF 01 AC
W 2016 roku swój pierwszy całkowicie niskopodłogowy tramwaj wyprodukował poznański Modertrans, specjalizujący się dotychczas w modernizacjach oraz produkcji częściowo niskopodłogowych pojazdów. Pięcioczłonowy Moderus Gamma LF-01 AC został wyposażony m.in. klimatyzację, interkom, ładowarki USB, a także kolorowe ramki wokół drzwi, świecące na zielono podczas ich otwierania oraz na czerwono podczas zamykania. W kabinie motorniczego pojawiła się natomiast m.in. lodówka. Po prezentacji na gdańskich targach TRAKO we wrześniu 2017 roku pojazd rozpoczął serię testów w kilku polskich miastach. Zaraz po targach kursował po Gdańsku, a następnie po Poznaniu i Wrocławiu. Od 2020 roku z powrotem kursuje z pasażerami po poznańskich torach. Doświadczenia zebrane podczas eksploatacji prototypu pozwoliły na rozpoczęcie produkcji seryjnej. Obecnie Moderusy Gamma kursują po Poznaniu i Wrocławiu. Wkrótce pojawią się także w Łodzi. Pojazdy seryjne różnią się od prototypu różnymi szczegółami technicznymi i wizualnymi.
